Na Mwandishi wetu
Kuna nyuso ambazo hazihitaji kutambulishwa kwa majina yao kamili. Zinatosha kuonekana tu na kumbukumbu za watazamaji huanza kufanya kazi. Kwa mashabiki wengi wa filamu na vichekesho vya Tanzania, Issa Joseph alikuwa mmoja wa watu hao. Lakini wengi walimfahamu kwa jina moja tu — Mzee Onyango.
Kifo chake kilichotokea usiku wa kuamkia Juni 11, 2026, kimehitimisha safari ya mmoja wa wasanii waliobeba historia ya vichekesho vya Tanzania kwa zaidi ya miongo minne.
Ni safari iliyoanzia katika enzi ambazo televisheni zilikuwa chache, hadi zama za YouTube na mitandao ya kijamii ambapo vipande vya kazi zake bado vinaendelea kusambazwa na kutazamwa na kizazi kipya.
Mzee Onyango hakuwa miongoni mwa wasanii waliopenda kuonekana kwenye vichwa vya habari kila siku. Hakutegemea kashfa kujijenga, wala hakuwa wa kizazi cha kutafuta umaarufu kupitia mitandao ya kijamii. Silaha yake kubwa ilikuwa kipaji.
Alikuwa na uwezo wa kumfanya mtazamaji acheke bila kutumia maneno mengi. Mara nyingi sura yake, mwendo wake au namna alivyokuwa akiwasilisha mhusika ilitosha kuibua kicheko kabla hata hajafungua mdomo.
Katika miaka ya 1990 na mwanzoni mwa miaka ya 2000, wakati tasnia ya video za Kiswahili ilikuwa inapanda kwa kasi, Mzee Onyango alikuwa miongoni mwa sura chache maarufu akilini mwa Watanzania.
Kipindi hicho kilizalisha baadhi ya wahusika ambao hadi leo bado wanakumbukwa, na yeye alikuwa mmoja wao.
Lakini pengine urithi mkubwa zaidi aliouacha unatokana na ushirikiano wake na Mahamood Marijebi, maarufu kama Mwita Mwaranya. Wawili hao waliunda moja ya jozi maarufu zaidi katika historia ya vichekesho vya Tanzania.
Katika kazi zao, kulikuwa na mchanganyiko wa ucheshi, kejeli za kijamii na mafundisho yaliyowafanya watazamaji wajione ndani ya simulizi walizokuwa wakiziigiza. Hawakuwa wakichekesha kwa ajili ya kuchekesha pekee; walikuwa wakisimulia maisha ya kawaida ya Watanzania kwa lugha nyepesi ambayo kila mtu angeielewa.
Ndiyo maana hata leo, miaka mingi baada ya baadhi ya kazi hizo kurekodiwa, bado kuna mashabiki wanaozitafuta na kuzitazama tena mtandaoni.
Mzee Onyango pia alionekana katika kazi mbalimbali za filamu na tamthilia zilizosaidia kujenga taswira yake kama mmoja wa waigizaji wenye uwezo mkubwa wa kucheza majukumu ya ucheshi. Katika kila nafasi aliyopata, alionyesha uwezo wa kubadilisha tukio la kawaida kuwa sehemu ambayo watazamaji wangeikumbuka hata baada ya filamu kuisha.
Kilichomtofautisha na wengi wa kizazi chake ni namna alivyoweza kubaki kwenye kumbukumbu za watazamaji bila kuwa sehemu ya mijadala mikubwa ya umaarufu. Alikuwa mwakilishi wa kizazi cha wasanii waliotaka kazi zao zizungumze kwa niaba yao.
Kwa miaka ya hivi karibuni, afya yake ilianza kusuasua kutokana na changamoto za shinikizo la damu. Familia yake imesema alikuwa akisumbuliwa na ugonjwa huo kwa muda mrefu, huku hali yake ikibadilika mara kwa mara kabla ya kufariki akiwa na umri wa miaka 70.
Kifo chake kimeacha pengo kwa mashabiki waliokulia kazi zake, lakini pia ni ukumbusho wa mchango mkubwa wa kizazi cha waanzilishi wa vichekesho vya kisasa nchini. Ni kizazi kilichoweka msingi ambao wasanii wengi wa leo wanaendelea kuujenga.
Mzee Onyango ameondoka, lakini urithi wake umebaki. Kwenye kanda za zamani, kwenye kumbukumbu za familia zilizokuwa zikikusanyika mbele ya televisheni jioni, na kwenye vicheko vya mamilioni ya Watanzania waliowahi kufurahia kazi zake.
Si kila msanii huacha historia. Wengine huacha nyimbo, wengine huacha filamu. Mzee Onyango ameondoka akiwa ameacha kitu kigumu zaidi kufutika, kumbukumbu za furaha katika maisha ya watu. Na kwa msanii wa vichekesho, huo unaweza kuwa urithi mkubwa kuliko wote.