Na Mwandishi wetu
Kuna kitu tasnia ya filamu Tanzania imekuwa ikikipoteza kimya kimya kwa miaka mingi — vipaji.
Karibu kila mtaa una kijana anayejua kuigiza. Kila kundi la drama lina mtu ambaye ukimuona jukwaani au mbele ya kamera unajua kabisa ana kitu tofauti. Wengine wana uwezo wa kuingia kwenye character kwa uhalisia mkubwa, wengine wana charisma ya kuzaliwa, na wengine wana presence ambayo hata kamera yenyewe inaonekana kuwapenda. Lakini cha kushangaza ni kwamba wengi wao hawaendi mbali.
Wanaibuka, wanaonekana kidogo, halafu wanapotea.
Na mara nyingi wanaopotea si wale wasiokuwa na uwezo. Wakati mwingine wanaopotea ndiyo wenye vipaji vya kweli kabisa.
Hili ni moja ya mambo ambayo tasnia ya filamu Tanzania imekuwa ikipambana nayo kwa muda mrefu. Industry imejaa watu wenye ndoto kubwa, lakini si wote wanaopata nafasi ya kuzifikia. Na kadri miaka inavyokwenda, imekuwa kawaida kuona actor mwenye kipaji kikubwa akibaki pembeni huku spotlight ikiendelea kwenda kwa sura zile zile zinazozunguka kila project.
Watu wengi hupenda kusema mafanikio kwenye sanaa yanahitaji juhudi. Ni kweli. Lakini ndani ya reality ya industry yetu, juhudi pekee mara nyingi hazitoshi.
Kwa sababu filamu si kipaji pekee. Ni mfumo.
Na huo mfumo wakati mwingine hauendi sawa na talent.
Katika mazingira mengi ya tasnia, connections zimekuwa na nguvu karibu sawa na uwezo. Ndiyo maana unaweza kukutana na waigizaji ambao wamekuwa wakizunguka auditions kwa miaka mingi bila breakthrough yoyote, huku wengine wakipata nafasi kubwa ndani ya muda mfupi sana. Si kila anayefanikiwa hana kipaji, lakini pia si kila mwenye kipaji anafanikiwa.
Hapo ndipo frustration ya wasanii wengi inaanzia.
Lakini lawama zote pia haziwezi kubaki kwa industry pekee. Ukweli mwingine ambao mara nyingi hausemwi wazi ni kwamba baadhi ya waigizaji wana vipaji vikubwa lakini hawajajifunza namna ya kujenga career. Wengi huingia kwenye sanaa wakivutiwa na umaarufu wanaouona kwenye mitandao ya kijamii. Wanataka kuonekana haraka, kutambulika haraka, na kufanikiwa haraka.
Tatizo ni kwamba cinema haijengwi kwa haraka hivyo.
Waigizaji wengi wakubwa duniani walitumia miaka mingi kujifunza craft yao kabla ya kuwa stars. Lakini kwenye mazingira ya sasa ya digital fame, uvumilivu umekuwa mdogo. Actor akikaa muda bila breakout role, anaanza kukata tamaa. Wengine huamua kuhamia biashara nyingine, wengine hupotea kabisa kwenye industry.
Na wakati huo huo, dunia ya filamu yenyewe imebadilika.
Audience wa sasa wanataka realism. Wanataka performances zinazohisi kama maisha halisi. Hata namna ya kuigiza imebadilika. Uigizaji wa kupaza sauti na kukariri mistari pekee hauwatoshi tena watazamaji wa leo ambao wamezoea kuona productions kutoka Netflix, Showmax, Hollywood na Nollywood kila siku kwenye simu zao.
Changamoto ni kwamba si waigizaji wote wanaopata nafasi ya kukua ndani ya viwango hivyo. Tanzania bado ina uhaba mkubwa wa acting workshops, mentorship na mazingira ya kuwanoa actors kwa muda mrefu. Wengi wanaingia kwenye set wakiwa wanajifunza kazi kazi yenyewe ikiendelea.
Na hiyo inaweza kuua potential kubwa sana.
Kuna pia pressure ya maisha. Sanaa ya filamu Tanzania bado haijawa stable kwa kila mtu. Waigizaji wengi wanaishi kati ya passion na survival. Leo anaenda shooting, kesho anatafuta kazi nyingine ili aendelee kuishi. Katika mazingira kama hayo, ni vigumu kwa wengine kuwekeza muda wote kwenye kuijenga career yao kisanii.
Lakini pamoja na changamoto zote hizo, ukweli unabaki ule ule — Tanzania ina vipaji vingi sana vya uigizaji kuliko vinavyoonekana kwenye screen zetu.
Tatizo si ukosefu wa talent.
Tatizo ni namna talent hiyo inavyochukuliwa, inavyoendelezwa, na wakati mwingine namna inavyopuuzwa mpaka inapotea yenyewe.
Na huenda moja ya maswali muhimu ambayo tasnia inapaswa kujiuliza sasa si nani ana-trend zaidi, bali ni vipaji vingapi tayari vimepotea kabla hata havijapewa nafasi ya kweli ya kuonekana.